اسرائیل اعلام کرد همه فعالان خارجی ناوگان اعزامی به غزه را که در روزهای گذشته در دریا توقیف کرده بود، اخراج کرده است؛ اما انتشار ویدئویی از تحقیر بازداشتشدگان توسط ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی راست افراطی اسرائیل، ...
این ماجرا را از یک اقدام تکراری علیه ناوگانهای همبستگی با غزه به بحرانی دیپلماتیک بدل کرده است. بنا بر گزارشها، بیش از ۴۳۰ فعال از کشورهای مختلف جهان پس از تلاش برای شکستن محاصره غزه بازداشت شده بودند. اسرائیل میگوید این افراد پس از طی روند اداری اخراج شدهاند، اما دولتها، نهادهای حقوق بشری و حتی برخی مقامهای اسرائیلی، نحوه برخورد با آنان را محکوم کردهاند.
ماجرا پس از آن شدت گرفت که بنگویر ویدئویی منتشر کرد که در آن فعالان بازداشتشده با دستهای بسته، زانو زده یا با پیشانی بر زمین دیده میشدند و او آنان را مورد تمسخر قرار میداد. کمیسیون اروپا رفتار نشاندادهشده در این ویدئو را «کاملاً غیرقابل قبول» خوانده و تأکید کرده است همه بازداشتشدگان باید مطابق حقوق بینالملل، با امنیت، کرامت و احترام انسانی نگهداری شوند. این واکنش، نشانهای از افزایش نارضایتی اروپا از رفتار دولت اسرائیل در پرونده غزه و فعالان بینالمللی است.
بریتانیا کاردار اسرائیل را احضار کرده و وزارت خارجه این کشور اعلام کرده است رفتار با بازداشتشدگان با ابتداییترین معیارهای احترام و کرامت انسانی ناسازگار است. ایتالیا نیز خواستار عذرخواهی اسرائیل شده و آنتونیو تاجانی، وزیر خارجه ایتالیا، گفته است از کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، خواسته موضوع تحریم بنگویر را به دلیل توقیف فعالان در آبهای بینالمللی و تحقیر آنان بررسی کند. لهستان هم پا را فراتر گذاشته و وزیر خارجه این کشور خواستار ممنوعیت ورود بنگویر به لهستان شده است. ورشو همچنین کاردار اسرائیل را احضار کرده و خواهان آزادی فوری فعالان و عذرخواهی رسمی شده است.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، اسرائیل صدها فعال خارجی را از طریق فرودگاهی غیرنظامی در نزدیکی ایلات اخراج کرده است. در میان بازداشتشدگان، زوهار رگو، فعال دارای تابعیت اسرائیلی، جداگانه با اتهامهایی از جمله ورود غیرقانونی و اقامت غیرمجاز روبهرو شد، اما بنا بر گزارش آسوشیتدپرس پس از جلسه دادگاه آزاد شده است. اسرائیل همچنان مدعی است که این ناوگان اقدامی تبلیغاتی در خدمت حماس بوده و هدف از محاصره دریایی جلوگیری از انتقال سلاح به غزه است؛ اما سازماندهندگان ناوگان میگویند هدف آنان جلب دوباره توجه جهانی به وضعیت انسانی نزدیک به دو میلیون فلسطینی در نوار غزه و اعتراض به محاصره است.
ترکیه اعلام کرده است هواپیماهایی را برای بازگرداندن شهروندان خود و شماری دیگر از فعالان اعزام کرده است. رسانههای ترکیه شمار شهروندان ترکیه حاضر در این ناوگان را حدود ۸۵ نفر گزارش کردهاند. حاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، گفته است آنکارا برای بازگشت امن شهروندان خود و حمایت از غیرنظامیان غزه با همه نهادهای مربوطه در تماس است.
انتقادها فقط از بیرون اسرائیل نبوده است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ضمن دفاع از توقیف ناوگان، رفتار بنگویر با بازداشتشدگان را ناسازگار با «ارزشها و هنجارهای اسرائیل» خوانده و گفته بود دستور داده فعالان هرچه زودتر اخراج شوند. گیدئون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل، نیز اقدام بنگویر را «نمایشی شرمآور» دانسته و گفته است او به تلاش سربازان و دیپلماتهای اسرائیلی لطمه زده است. حتی مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل و از حامیان سرسخت تلآویو، با لحنی کمسابقه از بنگویر انتقاد کرده و گفته است هرچند ناوگان را اقدامی «احمقانه» میداند، اما بنگویر «کرامت» اسرائیل را زیر پا گذاشته است.
یکی از فعالان ایتالیایی که زودتر از دیگران اخراج شده بود، پس از ورود به رم گفت او و دیگران را با دستبند و زنجیر پا به فرودگاه بنگوریون بردهاند و سپس به آتن فرستادهاند. او مدعی شد نیروهای امنیتی اسرائیل فعالان را کتک زده، لگد و مشت زدهاند و با فریاد «به اسرائیل خوش آمدید» آنان را تحقیر کردهاند. این روایتها، همراه با ویدئوی منتشرشده از سوی بنگویر، فشار دیپلماتیک بر دولت اسرائیل را افزایش داده است.
توقیف ناوگانهای همبستگی با غزه سابقهای طولانی دارد. اسرائیل در سالهای گذشته بارها کشتیهایی را که قصد رساندن کمک یا شکستن محاصره دریایی غزه داشتند، در دریا متوقف کرده است. خونینترین نمونه آن در سال ۲۰۱۰ رخ داد؛ زمانی که کماندوهای اسرائیلی به کشتی ماوی مرمره حمله کردند و ۹ فعال کشته شدند؛ نفر دهم نیز بعداً بر اثر جراحات جان باخت. بازداشت تازه فعالان و تحقیر آنان از این جهت یادآور همان الگوی قدیمی است: محاصره غزه نه فقط در خاک و آسمان، بلکه در دریا نیز با ابزار نظامی و امنیتی حفظ میشود.
اهمیت سیاسی این بحران در آن است که رفتار با شهروندان خارجی، آن هم در برابر دوربین و با نمایش مستقیم یک وزیر راست افراطی، بار دیگر توجه جهان را به شرایط غزه، محاصره طولانیمدت و رفتار اسرائیل با فعالان همبستگی جلب کرده است. فعالانی که با ناوگان راهی غزه شده بودند، هدف خود را رساندن کمک نمادین و شکستن سکوت جهانی درباره محاصره معرفی میکردند. اسرائیل این اقدام را تهدیدی علیه امنیت خود میخواند، اما موج واکنشهای تازه نشان میدهد حتی میان متحدان سنتی اسرائیل نیز تحمل نسبت به رفتارهای تحقیرآمیز و سیاستهای خشن دولت راستگرای تلآویو کاهش یافته است.
بحران تازه در حالی رخ میدهد که گزارشهای حقوق بشری، طی جنگ غزه، بارها از شکنجه، بدرفتاری و آزار سیستماتیک زندانیان فلسطینی در زندانها و بازداشتگاههای اسرائیل سخن گفتهاند. تفاوت این بار در آن است که قربانیان تحقیر، شهروندان دهها کشور مختلف بودند و همین امر دولتهای اروپایی و دیگر کشورها را وادار به واکنش علنی و سریعتر کرد. این واکنشها، هرچند هنوز به تغییر عملی در سیاست محاصره غزه منجر نشده، اما فشار سیاسی بر اسرائیل و بهویژه بر چهرههایی مانند بنگویر را افزایش داده است.
