مذاکرات فشرده و طولانی آمریکا و ایران در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، پس از ۲۱ ساعت گفتوگو بدون دستیابی به توافق پایان یافت و هیئتهای دو کشور بامداد یکشنبه ۱۲ آوریل پاکستان را ترک کردند؛ رخدادی که آینده آتشبس شکنندهای را که در روزهای گذشته برقرار شده بود، با ابهام بیشتری روبهرو کرده است.
به گزارش رویترز، دو طرف یکدیگر را مسئول شکست این دور از مذاکرات دانستند. این گفتوگوها نخستین تماس مستقیم آمریکا و ایران در بیش از یک دهه گذشته و بالاترین سطح تماس میان دو کشور از زمان انقلاب ۱۳۵۷ ایران به شمار میرفت. مذاکرات در حالی برگزار شد که جنگی بیش از ششهفتهای، که از ۲۸ فوریه با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، هزاران کشته بر جای گذاشته و به جهش بهای جهانی نفت انجامیده است.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا و رئیس هیئت آمریکایی، اندکی پیش از ترک اسلامآباد به خبرنگاران گفت که «خبر بد این است که ما به توافق نرسیدیم» و افزود این ناکامی «برای ایران بسیار بدتر از آمریکا» است. او تأکید کرد واشنگتن خطوط قرمز خود را بهروشنی اعلام کرده و تهران شروط آمریکا را نپذیرفته است. ونس گفت خواسته اصلی ایالات متحده آن است که ایران بهطور صریح متعهد شود نه به دنبال ساخت سلاح هستهای خواهد رفت و نه ابزارهایی را دنبال خواهد کرد که بتواند در مدت کوتاه به تولید چنین سلاحی منجر شود.
در مقابل، رسانههای ایرانی و مقامهای تهران از «زیادهخواهی» آمریکا بهعنوان عامل اصلی شکست مذاکرات یاد کردند. خبرگزاری تسنیم گزارش داد که مطالبات بیش از حد واشنگتن مانع رسیدن به توافق شده است. رسانههای دیگر ایران نیز از توافق بر سر شماری از موضوعات سخن گفتند، اما اعلام کردند تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران همچنان اصلیترین نقاط اختلاف باقی ماندهاند. سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز گفت گفتوگوها در فضایی آکنده از بیاعتمادی برگزار شد و نباید انتظار میرفت که دو طرف تنها در یک نشست به توافق نهایی برسند.
بر اساس گزارشها، تهران در این مذاکرات خواهان مجموعهای از امتیازها از سوی آمریکا و متحدانش بوده است؛ از جمله آزادی داراییهای مسدودشده ایران در قطر و دیگر بانکهای خارجی، پرداخت غرامت جنگی، به رسمیت شناختن کنترل ایران بر تنگه هرمز و نیز برقراری آتشبس در سراسر منطقه، از جمله در لبنان. منابع ایرانی همچنین گفتهاند تهران خواهان دریافت عوارض ترانزیت از کشتیهایی است که از تنگه هرمز عبور میکنند. یک مقام آمریکایی، اما، هرگونه توافق بر سر آزادسازی داراییهای ایران را رد کرده است.
تنگه هرمز همچنان در کانون اختلافها قرار دارد. این آبراه راهبردی حدود یکپنجم انرژی جهان را جابهجا میکند و ایران از آغاز جنگ آن را مسدود کرده است. با این حال، دادههای کشتیرانی نشان میدهد که روز شنبه سه نفتکش غولپیکر که بهطور کامل بارگیری شده بودند از این تنگه عبور کردند؛ اقدامی که ظاهراً نخستین خروج نفتکشها از خلیج فارس از زمان اعلام آتشبس دو هفتهای بوده است. با این همه، صدها نفتکش دیگر همچنان در خلیج فارس متوقف ماندهاند و در انتظار روشنتر شدن وضعیت امنیتی منطقه به سر میبرند.
یک منبع پاکستانی به رویترز گفته است فضای مذاکرات در طول نشستها بارها دستخوش تغییر شد و «نوسانهای روحی» دو طرف باعث شد دمای گفتوگوها مدام بالا و پایین برود. اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، نیز بر ضرورت حفظ آتشبس دو هفتهای که سهشنبه گذشته برقرار شد تأکید کرده و گفته است ادامه این آتشبس برای جلوگیری از بازگشت درگیریها «حیاتی» است.
در همین حال، همزمان با شکست مذاکرات، لحن مقامهای آمریکایی و اسرائیلی همچنان تند باقی مانده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز شنبه در حالی که مذاکرات هنوز ادامه داشت، گفت دستیابی به توافق لزوماً ضروری نیست، زیرا به گفته او «ما پیروز شدهایم». در سوی دیگر، زیئو الکین، عضو کابینه امنیتی اسرائیل، ضمن باز گذاشتن در را برای ادامه گفتوگوها هشدار داد که «ایرانیها با آتش بازی میکنند».
هیئت آمریکایی در این مذاکرات علاوه بر جیدی ونس، شامل استیو ویتکاف و جرد کوشنر بود. در طرف ایرانی نیز محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، حضور داشتند. با این حال، خروج همزمان دو هیئت از اسلامآباد نشان میدهد که دستکم در این مرحله، شکافها بر سر برنامه هستهای ایران، وضعیت تنگه هرمز و دامنه آتشبس منطقهای همچنان چنان عمیق است که امکان دستیابی سریع به یک توافق جامع را از میان برده است.
شکست مذاکرات اسلامآباد در شرایطی روی داده که درگیریها در لبنان نیز ادامه دارد. اسرائیل میگوید نبرد با حزبالله بخشی از آتشبس ایران و آمریکا نیست و ارتش این کشور اعلام کرده بامداد یکشنبه مواضع پرتاب راکت حزبالله را هدف قرار داده است. در مقابل، ایران اصرار دارد که توقف درگیری در لبنان نیز باید بخشی از هرگونه توافق گستردهتر باشد. همین اختلاف، همراه با مناقشه بر سر برنامه هستهای و امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز، اکنون به اصلیترین مانع در مسیر هر توافقی میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
