نشست پرمخاطره میان رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، و همتای روس او، ولادیمیر پوتین، روز جمعه در پایگاه نظامی «المندورف-ریچاردسون» آلاسکا آغاز شد؛ نشستی که میتواند مسیر جنگ اوکراین و مناسبات واشنگتن-مسکو را تغییر دهد.
به گزارش فرانس ۲۴ دو رهبر پیش از آغاز مذاکرات، بر روی باند فرودگاه با گرمی دست دادند. ترامپ پس از پیادهشدن از هواپیمای «ایر فورس وان» منتظر پوتین ماند و هنگام نزدیکشدن او، با کف زدن از وی استقبال کرد. دو طرف در حالی که دست یکدیگر را محکم گرفته بودند، لبخند میزدند و پوتین حتی با اشاره به آسمان، لحظه را با نوعی صمیمیت نمایشی همراه کرد. در پسزمینه، نظامیان آمریکایی به حالت احترام ایستاده و پرواز بمبافکنها و جنگندههای اف-۲۲ – نماد رویارویی دوران جنگ سرد – فضا را پر کرده بود.
این نخستین حضور پوتین بر خاک غرب از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین است؛ حضوری که با صحنهآرایی دقیق اما بیدوری از حاشیه همراه شد. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه کهنهکار روس، با لباس گرم ورزشی منقش به «USSR» در آلاسکا ظاهر شد؛ نمادی آشکار از نوستالژی ابرقدرتی که کرملین در پی بازسازی آن است. در خیابانهای نزدیک محل ثبتنام خبرنگاران، معترضان پوسترهایی علیه پوتین نصب کرده بودند؛ یکی از آنها با تصویر پوتین نوشته بود: «این جنایتکار جنگی کودکان را میرباید».
ترکیب هیأتها و دستور کار نشست
مذاکرات رسمی با حضور ترامپ، پوتین، لاوروف و یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی کرملین، آغاز شد. کاخ سفید اعلام کرد که مایکرو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و استیو ویتکوف، فرستاده ویژه، در نشست شرکت خواهند داشت. پس از گفتوگوی دوجانبه، ضیافت کاری با حضور وزیران خزانهداری، بازرگانی و دفاع آمریکا و رئیس دفتر ترامپ برگزار میشود. کرملین پیشبینی کرده است که مذاکرات شش تا هفت ساعت به طول انجامد و بخشهایی از آن به صورت خصوصی انجام شود.
پیش از نشست، کرملین امکان برگزاری نشست سهجانبه با حضور زلنسکی را – در صورت دستیابی به نتایج ملموس – منتفی ندانست. ترامپ نیز بار دیگر از تمایل به برقراری آتشبس فوری سخن گفت اما تأکید کرد که «هیچ چیز از پیش تعیینشده نیست» و اینکه تصمیمگیری درباره هرگونه تبادل سرزمینی میان روسیه و اوکراین بر عهده کییف خواهد بود.
مواضع و فشارها در آستانه دیدار
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، ساعاتی پیش از نشست اعلام کرد «هیچ نشانهای از آمادگی مسکو برای پایان جنگ وجود ندارد» و روسیه حتی در روز مذاکرات نیز به کشتار ادامه میدهد. او خواستار نقشآفرینی مستقیم آمریکا برای توقف حملات شد.
در میدان نبرد، اوکراین اعلام کرده شش روستای از دسترفته در جبهه پوکروفسک را بازپس گرفته و پیشروی اخیر روسیه را متوقف کرده است. زلنسکی همچنین از اعزام نیروهای بیشتر به شرق برای جلوگیری از پیشروی دشمن خبر داد. با این حال، منابع غربی میگویند روسیه تلاش میکند با کسب دستاوردهای میدانی پیش از مذاکرات، موقعیت سیاسی خود را تقویت کند.
حاشیهها و جنگ روایتها
همزمان با برگزاری نشست، فضای مجازی شاهد موجی از اطلاعات نادرست بود؛ از شایعه کشتهشدن یک «تکتیرانداز اوکراینی» در آلاسکا تا ادعای ساختگی مبنی بر غیرقانونیبودن فروش آلاسکا به آمریکا از سوی روسیه. حسابهای ملیگرای طرفدار کرملین حتی پرچم جعلی «جمهوری خلق آلاسکا» را منتشر کردند. ناظران هشدار دادهاند که این فضای مسموم، هدفی جز تضعیف اعتبار نشست ندارد.
دیپلماسی چندلایه و پیوندهای جانبی
ترامپ پیش از دیدار با پوتین، با الکساندر لوکاشنکو، رئیسجمهور بلاروس، تلفنی گفتوگو کرد و از آزادی برخی زندانیان سیاسی در این کشور استقبال نمود. بلاروس از آغاز جنگ در کنار روسیه قرار داشته و خاک خود را در اختیار ارتش این کشور گذاشته است. همچنین، خبرگزاری رسمی بلاروس گزارش داد که لوکاشنکو از ترامپ و خانوادهاش برای سفر به مینسک دعوت کرده و ترامپ این دعوت را پذیرفته است.
پیش از نشست آلاسکا، امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، نیز با زلنسکی گفتوگو کرد و بر تداوم هماهنگی پس از این دیدار تأکید نمود. در لهستان، رئیسجمهور کارول ناوروکی، در مراسم رژه نظامی به مناسبت صدوپنجمین سالگرد نبرد ورشو، ارتش روسیه را «دچار سردرگمی» خواند و گفت تاریخ نشان داده که میتوان این ارتش را در میدان جنگ شکست داد.
انتظارات و ابهامات
نشست آلاسکا در حالی آغاز شده که هر سه طرف – واشنگتن، مسکو و کییف – با اهداف و نگرانیهای متفاوت به آن نگاه میکنند. آمریکا به دنبال آتشبس سریع و کاهش تنشهاست، روسیه میخواهد امتیازات سیاسی و امنیتی ملموسی بگیرد، و اوکراین نگران است که هرگونه معامله، به بهای تمامیت ارضی آن تمام شود.
با وجود صحنهآرایی گرم در بدو ورود، سرنوشت این مذاکرات هنوز در هالهای از ابهام است. پرسش اصلی این است که آیا آلاسکا نقطه عطفی برای آغاز روند صلح خواهد شد یا به فصلی تازه از جنگ و بیاعتمادی بدل میشود.
