سازمان بینالمللی مهاجرت روز دوشنبه ۱۶ تیر/ ۷ ژوئیه اعلام کرد که از میانه خرداد تا میانه ماه تیر (ابتدای ژوئن تا پنجم ژوئیه)، دستکم ۴۴۹ هزار و ۲۱۸ مهاجر افغانستانی از ایران به افغانستان بازگشتهاند؛ این اخراجها در پی ضربالاجل وزارت کشور جمهوری اسلامی برای خروج مهاجران فاقد مدرک تا ۱۵ تیر/ ۶ ژوئیه رخ داده است.
بر اساس گزارش خبرگزاری فرانسه، پس از برقراری آتشبس میان ایران و اسرائیل، روزهایی در اواخر ژوئن ثبت شده که شمار عبور روزانه از گذرگاه مرزی اسلامقلعه در ولایت هرات به حدود ۴۰ هزار نفر رسیده است. مجموع بازگشتهای ثبتشده از ابتدای سال جاری میلادی نیز به بیش از ۹۰۰ هزار نفر رسیده است.
این موج گسترده بازگشت ناگهانی، فشار سنگینی بر گروههای امدادی، نهادهای سازمان ملل و دولت طالبان وارد کرده و نگرانیها درباره بیثباتی بیشتر در کشوری را افزایش داده که هماکنون نیز با فقر ساختاری، بیکاری گسترده و بحرانهای اقلیمی روبرو است.
وزارت کشور در خردادماه مسال اعلام کرد که تمام مهاجران افغان فاقد مدرک قانونی باید تا ۱۵ تیر خاک ایران را ترک کنند؛ تصمیمی که بالقوه بر زندگی چهار میلیون نفر از حدود شش میلیون مهاجر افغانستانی ساکن ایران تاثیر میگذارد.
بسیاری از بازگشتکنندگان به رسانهها گفتهاند که در روزهای اخیر تحت فشارهای مستقیم مقامات یا تهدید به بازداشت و اخراج قرار گرفتهاند و در شتاب برای ترک کشور، اندوخته مالی ناچیز خود را نیز از دست دادهاند.
سازمانهای بینالمللی و نهادهای بشردوستانه میگویند کاهش شدید کمکهای خارجی، توان پاسخگویی به بحران انسانی ناشی از این بازگشت گسترده را بهشدت تضعیف کرده است.
در همین حال، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل هشدار داده که «بازگرداندن اجباری یا تحت فشار مهاجران افغانستانی، میتواند به بیثباتی بیشتر در منطقه و حرکتهای مهاجرتی جدید به سمت اروپا منجر شود».
این نهاد در بیانیهای تأکید کرده است:
درخواست ما از همه کشورها این است که از بازگرداندن اجباری افغانستانیها خودداری کنند، چراکه افغانستان در شرایط فعلی ظرفیت جذب این حجم از جمعیت بازگشتی را ندارد.
