.
جمعه ۲۷ مرداد ۱۳۹۶.
امروز:
Aug 18 2017.
برابر با

 ارسال مطلب به ایران تریبون

matlab@iran-tribune.com

منتخب ایران تریبون

نشریات

چهارشنبه, 25 اسفند 1395 ساعت 23:14

کرین امچر: بزرگداشت یک انقلاب بدون مطرح کردن اهدافش

یادبود دست و پاگیر برای حاکمان روسیه
صد سالگی انقلاب برای حاکمان روسیه بی دردسر نیست چرا که از پژواک جهانی آن سربلندند، ولی از هرگونه اندیشه سرنگونی قدرت حاکم بیزار. این گونه یادبودها که کم پیش می‌آیند، فرصتی است برای برجسته کردن اتحاد ملی در مقابل مبارزه طبقاتی. رویدادهای حاشیه ای مراسم رسمی اما از استواری این تلاش می کاهند .
هفتم نوامبر ٢٠١٦ در نود و نهمین سالگرد انقلاب اکتبر (١)، یک روزنامه‌نگار رادیو اسووبودا در خیابان از‌ شهروندان مسکو پرسید: «در ١٩١٧، شما از "سفیدها" یا "سرخ‌ها" طرفداری می‌کردید؟» پاسخ‌ها در مجموع نشانگر تمایلی اندک به گروه دوم بود امری که در روسیه به معنای آنست که مخالفت با انقلاب لزوما به معنای مخالفت با بلشویک‌ها -که رویای برپایی جامعه نویی را در سر داشتند- نیست. چندین سال است که بررسی‌ها پیرامون نقطه نظرات مردم با این نتیجه هماهنگ بوده‌اند(٢).
در همان روز، حدود دو هزار نفر، کم و بیش جوان، که دلتنگ دوران کمونیسم بودند، به دعوت رهبر حزب کمونیست فدراسیون روسیه با تصاویر لنین و استالین در خیابان‌های مسکو به راه افتادند. دو ساعت پیش از این راهپیمایی، آقای سرگئی میتروخین رهبر حزب لیبرال یابلوکو دسته‌های گل و لوح افتخار «مدافعین دموکراسی و مجلس موسسان» در برابر وزارت دفاع قرار داد. به گفته او، آن‌ها قهرمان بودند و اسلحه به دست با «راهزنان سیاسی» - منظور بلشویک‌ها- جنگیدند که از ژانویه ١٩١٨ مجلس موسسان برگزیده شده در ٢٥ نوامبر ١٩١٧ را منحل کردند، تنها به این دلیل که اکثریت کرسی‌های آن را در اختیار نداشتند (٣). مقامات مسکو زیاد با این نظر لیبرال‌ها موافق نیستند: آن‌ها معمولا مانع رویدادهای سازماندهی شده توسط یابلوکو می‌شوند، ولی به کمونیست‌ها اجازه راهپیمایی با تصاویر لنین و استالین می‌دهند. در مورد لنین باید گفت هنوز (و برخلاف خواسته‌اش) در آرامگاه خود در کاخ سرخ آرمیده و به نظر می‌رسد به این زودی‌ها آن جا را ترک نخواهد کرد. بسیاری ترس از آن دارند که خارج کردن وی از آن جا تنها به بحث‌ها درباره وضعیت کنونی دامن خواهد زد.
این دو نمونه نشان می‌دهد که چگونه انقلاب ١٩١٧ هنوز موضوع بحث و جدل در جامعه روسیه است و سر و سامان دادن به خاطره آن کاری به غایت ظریف برای حاکمان است. این که همراه با آقای ولادیمیر پوتین، نگرش های ضداستالینی‌ دوره بوریس یلتسین،جای خود را به نگاه مثبت‌تر به کارنامه رهبر پیشین داده، بدلیل وجود یک ارتباط نزدیک بین این دو دوره است: طرد کامل هر گونه دگرگونی انقلابی. در سال ٢٠١٦ هفتم نوامبر، روز اتحاد و آشتی اعلام می شود. درسال ٢٠٠٤، یادبود شورش پتروگراد نقش خود به عنوان جشن رسمی را از دست داد و در سال ٢٠٠٥، با طرح ٤ نوامبر به عنوان روز اتحاد ملی، بیش از پیش به فراموشی سپرده شد. این تاریخ یادآور تجاوز بیگانگان – به ویژه لهستانی-لیتوانی‌ها- به مسکو در ١٦١٢ است. این رویداد، که تا ١٩١٧ همه ساله از آن یاد می‌شد، نشانه‌ای از پایان دشواری‌ها در پی ظهور سلسه رومانف بود. کنار گذاشتن جشن‌های انقلاب اکتبر گواه بر تلاش برای زدودن این رویداد از وجدان عمومی جامعه و جایگزین ساختن آن با ماجرایی آشتی‌جویانه‌تر است
.
یادآوری برای «آرمان‌گرایان»
با این حال، جشن تسخیر کاخ زمستانی کاملا از خاطرها نرفته است. چند سالی است مقامات ترتیب راهپیمایی‌ها با حمل اسلحه تا میدان سرخ در ٧ نوامبر را می‌دهند. البته این ربطی به انقلاب اکتبر ندارد، بلکه مربوط می‌شود به رژه مسلحانه در ٧ نوامبر ١٩٤١ (که امسال هفتاد و ششمین سالگرد آن است)، زمانی که نیروهای نازی به دروازه‌های مسکو رسیده بودند. ٢٨ هزار سربازی که در این رژه شرکت کرده بودند بلافاصله راهی جبهه شدند.بدین ترتیب، حاکمان نه بر آنند که خاطره انقلاب را از اذهان بزدایند و نه آن را به خاطر آورند، بلکه تلاش دارند که چندین رویداد تاریخی را با هم درآمیزند، تا شاید همبستگی مردم بیشتر شود.
مدت‌هاست ناظرین غربی می‌خواهند بدانند مقامات صد سالگی انقلاب را جش خواهند گرفت یا خیر و اگر آری چگونه. چهارم نوامبر ٢٠١٦، در اوج کشمکش اوکراین، پرزیدنت پوتین و اسقف سیریل از مجسمه عظیم ولادیمیر شاهزاده بزرگ کیف پرده‌برداری کردند؛ وی بود که درسال ٩٨٨ نام روس را بر زادگاه روس‌ها، اوکراینی‌ها، و بلوروس‌ها نهاد. در سال ٢٠١٣، چهارصدمین سالگرد ظهور سلسله رومانف (در ١٦١٣) با شکوه تمام برگزار شد. دویستمین سالگرد «جنگ میهنی» ١٨١٢ بر علیه سربازان ناپلئون، با جش‌های پرشکوه سال ٢٠١٢ یادآوری شد. سرانجام، نهم مه (٤) روز تسلیم نازی‌ها روز یادبودهای با شکوه بسیار است. چهار سال است که رژه «هنگ جاویدان» برگزار می‌شود و چندین میلیون نفر تصاویر درگذشتگان خود را که در «جنگ کبیر میهنی» شرکت کرده بودند در این راهپیمایی با خود حمل می‌کنند. این جش‌های پرشمار تصویری از یک اندیشه می‌سازند: اتحاد و مرکزیت کشور روسیه. بر عکس، انقلاب یاد آور نابودی کشور، به زانو درآمدن روسیه و خون‌های بسیاری است که به خاطر جنگ داخلی بر زمین ریخته شد؛ رویداد دهشتناکی که دست بیگانگان قدرتمند در آن بود.
انقلاب اکتبر که گسستی با ثبات، سنت ها و قدرت کشور بود، همان چیزی است که حاکمان از آن بیزاری می‌جویند. از سوی دیگر، گفتمان سیاسی با لفاظی ضدانقلابی همراه است. در ٢٠٠٧، آقای ولادیسلاو سورکف مشاور آقای پوتین به یاد تمام «آرمان‌گرایان» که هنوز خواب انقلاب را در روسیه می‌بینند آورد که «حاصل اعمال گروهی خیال‌پرداز، نهایتا، به قدرت رسیدن دیوانگان و تروریست‌ها خواهد بود(٥)».
قدرت حاکم البته در درجه اول «انقلاب‌های رنگی» به ویژه ٢٠٠٣ در گرجستان و ٢٠٠٤ در اوکراین را هدف قرار می دهد، که بنطر او قطعا حاصل مانورهای غربی‌ها در قلمرو روسیه بود. جنبش‌های اعتراضی سال‌های ٢٠١٢-٢٠١١ روسیه برای اعلام مخالفت با نتایج انتخابات، دوباره سوءظن به دخالت بیگانگان را تقویت کرد. حاکمان برای بی‌اعتبار کردن معترضان، نه تنها خطر تضعیف حاکمیت کشور را گوشزد و تقبیح کردند بلکه بر ویژگی انقلابی و در نتیجه خطرناک اعتراضات نیز تاکید داشتند. رئیس جمهور پوتین در سخنرانی ٢٨ سپتامبر ٢٠١٥ خود در مجمع عمومی ملل متحد، «صدور آن چه را که امروزه انقلابات "دموکراتیک" (...) خوانده می‌شوند» نکوهش کرد؛ «گذشته را نباید فراموش کنیم. نگرانی ما از به خاطر نیاوردن نتایج حاصل از انقلاب شوروی است. صدور تحولات اجتماعی که با هدف تغییر در کشورهای دیگر و با سمت‌گیری ایدئولوژیک صورت می‌گیرد، اغلب نتایج تراژیک در پی داشته و به معنای بازماندن از پیشرفت یا حتی پسرفت است.».
با این حال، ممکن نیست با سکوت از کنار رویدادی عبور کنیم که بازتاب‌های گسترده جهانی در پی داشته است. همواره و از همه سو، واژه «انقلاب» به گوش می‌رسد. حتی اوکراین صدسالگی «خود» را از آن چه که بی شک و شبهه دوره مبارزه برای استقلال ملی اوکراینی‌ها -که بلشویک‌های سررسیده از مسکو آن را نابود کردند- خوانده می‌شود، تدارک می‌بیند. در پاییز ٢٠١٧، دیگر تنها گردهمایی‌ها، میزگردها، مستندها و انتشارات مربوط به این سالگرد در نقاط دیگر جهان توجه همگان را به خود جلب نخواهند کرد. روسیه هم دیگر آرام نخواهد ماند؛ دلیل‌اش هم مثلا تدارک کنفرانسی بین‌المللی توسط انستیتو دولتی روابط بین‌المللی مسکو، انستیتو تاریخ عمومی آکادمی علوم و انجمن تاریخ روسیه در سپتامبر است که قرار است بیش از یکصد مورخ از جمله سی تن از آمریکای لاتین را گرد هم آورد.
چند سالی است که دولت در تلاش است تفسیر خود از انقلاب را کم و بیش بپیراید. از ٢٠٠٧، تغییرات در کتاب‌های تاریخ مدارس در سطح فدرال محسوس بود: انقلاب‌های فوریه و اکتبر و نیز جنگ داخلی جملگی عنوان «انقلاب کبیر روسیه» به خود گرفته و منظور قرار دادن آن هم ردیف با «انقلاب کبیر فرانسه» است. بر ویژگی برجسته جنگ داخلی و پیامدهای آن تاکید می‌شود و این که روسیه از این «تراژدی بزرگ» نیرومندتر از همیشه و به صورت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی سر برآورد. در این تصویر، نه کسانی مقصر شناخته می‌شوند و نه صحبت از نظرات سیاسی گوناگون است. در واقع، «سفیدها» و «سرخ‌ها» به یک اندازه آماده دادن جان خود برای روسیه بودند-روسیه سلطنتی برای «سفیدها»، روسیه شورایی برای «سرخ‌ها». در نتیجه هر دو شایسته احترام‌اند(٦).
حالا دیگر صحبت از «انقلاب کبیر روسیه» از جمله در محیط‌های علمی است (٧): تاکید بر اهمیت این رویداد نه فقط برای کشور بلکه برای سراسر جهان. بدین ترتیب، اکتبر در فرایندی بزرگتر جای می‌گیرد؛ فرایندی که حال تاریخ‌نگاران پس از ناپدید شدن «اسطوره» شوروی اکتبر -که انقلاب به اصطلاح «بورژوایی» فوریه را در سکوتی سنگین فروبرده بود- به گونه‌ای دیگر به آن می‌نگرند.
در ٢٠١٥، با نزدیک شدن صد سالگی، میزگردی در مسکو با حمایت وزیر فرهنگ آقای ولادیمیر مدینسکی برگزار گردید. این میزگرد با عنوان «صدسالگی انقلاب کبیر روسیه: درک با هدف تحکیم» نمایندگان انستیتوهای گوناگون تاریخ در مسکو را گرد هم آورده بود. میزگرد داخل موزه انقلاب، که در ١٩٩٨ عنوان موزه کشوری تاریخ معاصر روسیه به آن داده شد، برگزار شد. عنوان میزگرد به روشنی نشان دهنده خواست برگزار کنندگان آن است: صدسالگی باید در خدمت «تحکیم» جامعه باشد.
به گفته آقای مدینسکی، «انقلاب کبیر ١٩١٧روسیه همواره یکی از مهم‌ترین رویدادهای سده بیستم باقی خواهد ماند.» بررسی «عینی» این دوره «کمک خواهد کرد به ضرورت وجود دولتی نیرومند در روسیه با حمایت همه اقشار مردم پی بریم». معنایش این است که در صدسالگی انقلاب باید «تجربه تداوم توسعه تاریخی روسیه، از امپراتوری تا فدارسیون روسیه با گذار از اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی» را برجسته سازیم. ویژگی تراژیک شکاف در جامعه به دنبال انقلاب ١٩١٧ و جنگ داخلی را باید به خاطر آوریم؛ همین طور لزوم احترام به خاطره قهرمانان دو اردو («سرخ‌ها» و «سفیدها»). بالاخره، ترور انقلابی باید محکوم شود و این که «حساب کردن روی کمک متحدان خارجی» در مبارزه سیاسی داخلی «خطا» (٨) است- چیزی که طنین هشدار در روسیه امروز را نیز دارد.
آغاز واقعی مراسم یادبودها، دسامبر ٢٠١٦ و زمانی بود که آقای پوتین انجمن کاملا رسمی تاریخ روسیه را مامور تشکیل کمیته راه‌اندازی آن کرد. به گفته وی صدسالگی «موقعیتی عالی برای توجهی دوباره به علل و ماهیت انقلاب در روسیه خواهد بود و آن هم نه تنها برای تاریخ‌نگاران و متخصصین. جامعه روسیه نیاز به تحلیل عینی، صادقانه و عمیق این رویدادها دارد. این تاریخ همه ماست و باید با احترام به آن بنگریم (٩)». همانگونه که آقای سرگئی ناریچین رهبر دوما (پارلمان) از ٢٠١١ تا ٢٠١٦ و رییس انجمن تاریخ روسیه نیز گفته، این صد سالگی « تنها نباید در پی برگزاری مراسم باشد؛ ما چیزی را جشن نمی‌گیریم»، بلکه قبل از هر چیز «به رویدادهایی خواهیم اندیشید که صد سال پیش رخ دادند و امروز باید از آن‌ها درس‌ها بگیریم»: و درس اصلی آن «ارزش اتحاد و همستگی شهروندی، ظرفیت جامعه برای مصالحه حول دشوارترین‌های تاریخ با هدف پرهیز از شکاف بزرگ به شکل جنگ داخلی» است(١٠).
مقاومت تاریخ‌نگاران

پس مقامات باید از انقلاب «درس‌ها بیاموزند». اما، همچنان باید فهرست بلند بالای رویدادهای پرشماری -نمایشگاه‌ها، انتشارات، کنفرانس‌ها، پروژه‌های پژوهش، فیلم‌ها- که کمیته راه‌اندازی صدسالگی تصویب کرده (١١) و موارد غیررسمی را نیز به آن اضافه نمود. بدین ترتیب، یک‌دلی و یک‌زبانی چندان محتمل نیست. تاریخ‌نگاران نقطه‌نظرهای‌شان را تاکنون روشن و فارغ از هر ابهام بیان کرده‌اند و صداهای رسمی در موازنه با نقطه نظرهای بیان شده از سوی محافل علمی و فرهنگی و به همان اندازه سیاسی قرار خواهند گرفت؛ همین اتفاقات در ٢٠٠٧ و ٢٠٠٩ نیز پیش آمد، زمانی که قدرت حاکم تلاش داشت با تاکید بر مدرنیزاسیون اجباری کشور که به اتحاد جماهیر شوروی امکان پیروزی در جنگ را داد، تصویری مثبت از استالینیسم بسازد. کتب و مقالات بسیار در باره تاریخ استالینیسم خود مانعی برای موفقیت تلاش بزرگی بود که چندان موفقیتی نیز برای آن پیش‌بینی نمی‌شد (١٢).
این بار، شمار زیادی از تاریخ‌نگاران آن چه را که گهگاه در گفتمان طرفداران دوآتشه یا فراخوان‌ها برای تحکیم جامعه حول دولتی قدرتمند نادیده گرفته می‌شود یادآوری می‌کنند: از میان رفتن تزاریسم در فوریه ١٩١٧، سپس به قدرت رسیدن بلشویک‌ها در اکتبر به این دلیل پیش آمد که اکثریت مردم در امپراتوری روسیه تشنه تغییرات بودند و دیگر از نظام اجتماعی و سیاسی عمیقا نابرابر حمایت نمی‌کردند. از سوی دیگر، صد سال بعد در ٧ نوامبر ٢٠١٦، اهالی مسکو که روزنامه‌نگار ما در خیابان نظرشان را جویا شده بود، ظاهرا به خوبی می‌دانستند تعلق داشتن به اردوی «سفیدها» و «سرخ‌ها» به هیچ وجه یکسان نبود. خانمی که لباس خز کرم رنگ فاخری پوشیده بود در پاسخ گفت خانواده‌اش در ١٩١٧ بسیار تهیدست بودند و طبیعی است که از بولشویک‌ها حمایت می‌کردند: سپس با خنده اضافه کرد، «قطعا امروز من طرف "سفیدها" را می‌گیرم».

١- انقلاب بلشویکی طبق تقویم گریگوری در شب ٧ نوامبر ١٩١٧ مطابق ٢٥ اکتبر تقویم ژولین مورد استفاده آن زمان روسیه (تا فوریه ١٩١٨) روی داد.
٢- انقلاب اکتبر: «علل و پیامدها» (به روسی)، مرکز لوادا، ٢ نوامبر ٢٠١١ www.levada.ru
٣- « هزینه و درس‌های اکتبر ٢٠١٧»، برنامه «انسان در برابر حادثه»، رادیو اسووبودا، ٧ نوامبر٢٠١٨ www.svoboda.org
٤- تسلیم نظامی رایش سوم در ساعت ٢٣ و یک دقیقه ٨ مه ١٩٤٥ مطابق با ساعت یک و یک دقیقه ٩ مه به وقت مسکو امضا شد.
٥ - Rossiïskaïa Gazeta١ ١ مارس ٢٠٠٧
٦- مقایسه کنید با، «انقلاب‌ها و انقلابیون در روسیه. میانه طرد و شیفتگی»، مجله مطالعات مقایسه‌ای غرب-شرق، دوره ٤٥، شماره ٢، پاریس، ٢٠١٤.
٧- الکساندر چوبین، انقلاب کبیر روسیه: از فوریه تا اکتبر ١٩١٧، Rodina Media، مسکو، ٢٠١٤ (به روسی).
٨- «به سوی صدسالگی انقلاب کبیر روسیه: اندیشه‌هایی پیرامون تحکیم»، اخبار وزارت (فرهنگ)، مسکو، ٢١ مه ٢٠١٥، http://mkrf.ru
٩- ریا نووستی، اول دسامبر ٢٠١٦.
١٠- ریا نووستی، ٢٧ دسامبر ٢٠١٦.
١١- قابل دسترسی در سایت انجمن تاریخ روسیه http://rushistory.org
١٢- مثلا امروز مجموعه مهم «تاریخ استالینیسم» با ویراستاری Rosspen شامل یکصد جلد است.

نويسنده
Korine Amacher
دانشیار تاریخ روسیه و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، دانشگاه ژنو
برگردان:
Abdolvahab yasseri عبدالوهاب ياسري

http://ir.mondediplo.com/article2728.html

با ما در تماس باشید

عضویت در خبرنامه سایت