.
چهارشنبه ۲۷ شهريور ۱۳۹۸.
امروز:
Sep 18 2019.
برابر با

 ارسال مطلب به ایران تریبون

matlab@iran-tribune.com

منتخب ایران تریبون

نشریات

دوشنبه, 04 آذر 1392 ساعت 03:55

روز جهانی منع خشونت بر زنان

از ۴۹ سال پیش تا به امروز روز ۲۵ نوامبر روز جهانی منع خشونت علیه زنان نامیده شده است. نگاهی کوتاه کرده‌ایم به تاریخچه این روز و نیز فعالیت‌های انجام‌شده در ایران و جهان برای مبارزه با خشونت علیه زنان.

۴۹ سال پیش در روز ۲۵ نوامبر سه خواهر اهل جمهوری دومینیکن، با نام خواهران میرابل، پس از ماه‌ها شکنجه، سرانجام توسط سازمان امنیت ارتش این کشور به قتل رسیدند. "جرم" این سه خواهر شرکت در فعالیت‌های سیاسی علیه رژیم دیکتاتوری حاکم بر دومینیکن بود. ۲۱ سال بعد، یعنی در سال ۱۹۸۱، در همایشی که در بوگوتا، پایتخت کلمبیا، با شرکت مدافعان حقوق زنان در آمریکای لاتین و منطقه کارائیب تشکیل شد، پیشنهاد اختصاص دادن روز قتل خواهران میرابل به روز نهی خشونت علیه زنان مطرح گردید. هدف از این پیشنهاد آن بود که هم به تلاش و جسارت این خواهران ادای احترام شود و هم افکار عمومی بیش از پیش به سوی نهی خشونت علیه زنان سوق یابد. سال ۱۹۹۹ سازمان ملل نیز ۲۵ نوامبر را به عنوان روز جهانی نهی خشونت علیه زنان به رسمیت شناخت. در راستای همین تصمیم ، یک سال بعد، شورای امنیت سازمان ملل سال ۲۰۰۰ قطعنامه‌ی ۱۳۲۵ را به تصویب رساند که عنوان آن بود: " زنان، صلح و امنیت". محورهای اصلی این قطعنامه به پیشگیری مناقشات و خصومت‌ها در درون و در میان کشورها، تامین مشارکت زنان در حیات سیاسی و اجتماعی و نیز ممانعت از اعمال خشونت علیه آنها مربوط می‌شوند. این قطعنامه مبنایی است برای آن که خشونت‌های گوناگون علیه زنان بدون مجازات نمانند و عاملان آنها به پای میز محاکمه کشیده شوند. در ۹ سال گذشته، روز ۲۵ نوامبر مناسبتی بوده هم برای روشنگری و بسیج افکار عمومی و هم برای تاکید بر لزوم تصویب و اجرای تدابیری که راه تحقق قطعنامه یادشده را بگشایند و دامنه و ضریب خشونت علیه زنان را بیش از پیش کاهش دهند. تظاهرات و راهپیمایی‌، ارائه و معرفی طرح‌ها و راه‌کارهای حقوقی و قانونی، برگزاری سمینارهای علمی و تخصصی و ... از جمله اجزای کارزارهای زنان دراین روز بوده‌اند. این کارزارها بسته به شرایط هر کشور، بر موضوعی خاص متمرکز بوده است.

تجاوز جنسی، جنایت علیه بشریت امسال از مدتها قبل از روز جهانی منع خشونت علیه زنان بحث بر سر تجاوز جنسی به زنان در جنگ بسیار بالا گرفت. در ۱۳ سال گذشته تنها در جمهوری کنگو دویست هزار زن مورد تجاوز جنسی قرار گرفته‌اند. حساسیت ‌های فزاینده روی این مسئله باعث شد که سازمان ملل، خشونت جنسی علیه زنان در دوران جنگ را مصداق جنایت علیه بشریت اعلام کند. سازمان‌های فعال در زمینه حقوق زنان وابسته به سازمان ملل از این پس فعالیت‌های گوناگونی را برای جلوگیری از تجاوز به زنان در مناطق جنگی و نیز کمک به زنان قربانی انجام می‌دهند. حمایت‌های دارویی، روانپزشکی، حقوقی و اقتصادی زنان قربانی، از جمله این کمک‌هاست. این سازمان‌ها هم‌زمان علیه فرار از مجازات عاملان تجاوز جنسی نیز مبارزه می‌کنند. فعالان حقوق زنان معتقدند تعقیب و محاکمه عاملان تجاوز، شاه‌کلید پیشگیری از وقوع آن است. در همین راستا بان‌کی‌مون دبیرکل سازمان ملل پیشنهاد تشکیل کمیته‌ای را داده تا نقض حقوق بشر در کنگو، سودان و چاد را بررسی کند. این کمیته پیش از هر چیز باید به موارد خشونت جنسی بپردازد.

تجاوز در ایران در ایران با وقایع پیش‌آمده پس از انتخابات و فاش شدن تجاوز جنسی در زندان‌ها، این مسئله پررنگ شد. پس از نامه‌های مهدی کروبی در این زمینه و پخش فیلم‌هایی از قربانیان تجاوز جنسی در اینترنت، سازمان‌های مدافع حقوق بشر و زنان بیش از پیش فعال شدند. شیرین عبادی برنده جایزه صلح نوبل در همان زمان اعلام کرد که تجاوز جنسی چه در زمان جنگ و چه در زمان درگیری‌های خیابانی مصداق جنایت علیه بشریت است و عاملان آن باید مورد پیگرد قرار گیرند. مسئله تجاوز به زنان البته تنها محدود به دستگیرشدگان اعتراضات پس از انتخابات نیست. در روز ۱۳ آبان در حالی که هزارها نیروی پلیس و امنیتی در مرکز شهر تهران در حال پراکنده کردن مخالفان دولت با باتوم و گاز اشک‌آور بودند، در قیامدشت در جنوب شرقی تهران، ۶ مرد در یک خودرو به زنی تجاوز کردند. این ماجرا به مجلس نیز کشیده شد اما هنوز اعلام نشده که عاملان آن چه کسانی بودند و آیا مجازات عادلانه خواهند شد یا نه. خشونت علیه زنان در ایران: قوانین مقصرند یا فرهنگ؟ گرچه اغلب کارشناسان خشونت علیه زنان در ایران را با فرهنگ مردسالار رایج در جامعه مرتبط می‌دانند، اما قوانین و سیاست‌گذاری‌های تبعیض‌آمیز را هم در تشدید این نوع خشونت و نیز ناکامی تلاش‌ها برای رفع آن، به شدت تأثیرگذار می‌دانند. به بیان دیگر، قوانین و مقررات می‌توانند راه را برای تحولات فرهنگی و بینشی در جامعه بگشایند یا خود سبب حفظ و تشدید مناسبات عقب‌مانده شوند. به گفته‌ی بسیاری از فعالان حقوق زنان در ایران، شماری از قوانین وضع‌شده در ایران در دهه‌های اخیر، عملاً بر ابعاد تبعیض‌های جنسیتی علیه زنان افزوده‌اند و تشدید خشونت علیه آنان را بیش از گذشته دامن زده‌اند. به ویژه در قوانین مجازات اسلامی مثل شلاق زدن، سنگسار و دستگیری‌های مربوط به روابط خارج از ازدواج، نحوه‌ی رفتار با زنان خشونت‌آمیزتر است. در دستگاه‌های دولتی و قضایی، با زن به عنوان موجودی فرودوست رفتار می‌کنند. قتل‌های ناموسی که قبل از انقلاب عموماً در استان‌های جنوبی و غربی روی می‌داد اینک در شهرهای بزرگ و تهران نیز مشاهده می‌شود. فعالان حقوق زنان در ایران، علت این امر را کنترل مرد بر زن و کنترل برادر بر خواهر و پدر بر دختر می‌دانند که قوانین و مقررات موجود آن را تقویت و نهادینه کرده است. فعالان زنان از چند سال پیش، عمده تلاش‌خود را بر آگاهی‌دادن به زنان و نیز تغییر قوانین تبعیض‌آمیز متمرکز کرده‌اند. قوانینی که کشتن زن به دلیل داشتن رابطه با مرد دیگر، اجبار زن به برقراری رابطه جنسی با شوهر، کتک زدن زن توسط شوهر، محدودکردن رفت و آمدهای او، منع زن از ادامه تحصیل و کار، جلوگیری از خروج زن از کشور توسط شوهر و بسیاری خشونت‌های دیگر را مجاز و قانونی کرده است.

۲۰ سال مبارزه جهانی با خشونت علیه زنان ۲۵ نوامبر هر سال، جهان در تقبیح اعمال خشونت علیه زنان، یک صدا می‌شود و در بزرگداشت یاد خواهران میرابال، این گونه رفتارهای بربرمنشانه را نکوهش می‌کند. فعالیت تشکل‌های زنان ایرانی در این راستا در آلمان نیز چشم‌گیر است. خواهران میرابال، از مخالفان رافائل لئونیدس تروخییو، دیکتاتور جمهوری دومینیکن بودند که در سال ۱۹۶۰ از سوی مأموران امنیتی این کشور ماه‌ها مورد شکنجه و تجاوز قرار گرفتند. این زنان جسور، سرانجام در پی این خشونت‌های وحشیانه، در ۲۵ نوامبر این سال به قتل رسیدند. حدود ۲۳ سال بعد، یعنی در ۲۰ دسامبر ۱۹۹۳، موضوع منع خشونت علیه زنان در کمیته‌ای که زیر نظر کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد فعالیت می‌کرد، مطرح شد و سرانجام به صورت بیانیه‌ای جهانی به تصویب رسید. تعریف خشونت علیه زنان در این بیانیه، ساده، کوتاه و روشن است؛ هرگونه رفتاری که "به آسیب بدنی، جنسی یا روانی زنان منجر ‌شود."

"ما شب را باز پس می‌گیریم" هر سال، با فرا رسیدن روز ۲۵ نوامبر و در هم‌صدایی با فراخوان بین‌المللی، ده‌ها تشکل، بنیاد، کانون و کمیته‌ی مدنی و حقوق بشری در جهان، برنامه‌های گوناگونی تدارک می‌بینند و به اجرا درمی‌آورند. ۱۰ نهاد مستقل زنان در شهر کلن آلمان نیز که با هدف مبارزه با خشونت علیه زنان و دختران تشکیل ‌شده‌اند، از جمله‌ این سازمان‌های فعال در برگزاری مراسم روز ۲۵ نوامبر هستند. این ۱۰ نهاد، در شبکه‌ای بنام لیلا (رنگ بنفش به زبان آلمانی) گردآمده‌‌اند و از ۴ سال پیش، هر بار در برپایی آکسیون "ما شب را باز پس می‌گیریم" با یک‌دیگر همکاری می‌کنند. این کارزار تبلیغاتی علیه اعمال خشونت، از سال ۱۹۷۷ در آلمان برگزار می‌شود. زنان تظاهرکننده، با دادن شعار و خواندن متن‌های روشنگرانه، تقاضا دارند که امنیت معابر و مکان‌های عمومی شهر برای حضور و زندگی شبانه‌ی زنان تأمین شود. آغاز مراسم امسال در شهر کلن، از ساعت ۶ غروب روز ۲۵ نوامبر است.

نمایشگاه "نیمه‌ی آسمان؛ ۹۹ زن و تو" "شبکه‌ی لیلا" افزون بر این، در نمایشگاهی با عنوان "نیمه‌ی آسمان؛ ۹۹ زن و تو"، زندگی‌نامه و عکس ۹۹ زن از ملیت‌های گوناگون ساکن آلمان را به نمایش می‌گذارد. در میان این ۹۹ زن، تنها ۱۹ تن خشونت را تجربه نکرده‌اند، ۲۳ تن مورد تجاوز قرار گرفته‌اند و از ۱۴ تن از آنان در کودکی سوء‌استفاده‌ی جنسی شده است. یکی از این زنان از سوء‌قصدی تحت عنوان "قتل ناموسی" جان سالم به ‌در برده است. دو تن در کودکی "ختنه" شده‌اند و ۹ زن‌، اعضای خانواده یا دوستان خود را در جنگ‌های سومالی، اتیوپی، اریتره، کلمبیا، افغانستان، نوار غزه... از دست داده‌اند. ۱۲ تن از این زنان در کودکی یا نوجوانی مورد ضرب و شتم شدید قرار گرفته‌اند. این نمایشگاه که از ٢٢ نوامبر تا ۲ دسامبر در مقر "آلته فویرواخه" دایر است، هر شب با برنامه‌ی ویژه‌ای که از سوی یکی از نهادهای عضو "شبکه‌ی لیلا" به اجرا درمی‌آید، همراهی می‌شود. "خانه زنان" و "انجمن زنان ایرانی ـ آلمانی کلن"، از جمله نهادهای فعال در "شبکه‌ی لیلا" است؛ دیسکوی زنان در روز شنبه ٢۳ نوامبر، برنامه‌ای است که "خانه زنان" تدارک دیده و "آیا وضعیت ایران پس از انتخابات تغییر کرده است؟"، مراسم بحث و گفت‌وگویی است که از سوی "انجمن زنان ایرانی ـ آلمانی کلن"، روز ۳۰ نوامبر برپا می‌شود.

فعالیت یک زن ایرانی در دو نهاد "خانه زنان" از سوی تشکل "فراون هلفن فراون" (یاری زنان به زنان) در سال ١۹٧۶ در کلن تشکیل شد و تاسیس دومین خانه در سال ١٩٩۲ را به‌همراه داشت. این "خانه‌ها"، پناهگاه زنانی است که از سوی همسر یا شریک ‌زندگی خود مورد خشونت قرار می‌گیرند. هر چند قوانین آلمان، به ویژه قانون مصوب سال ٢٠٠۲ از این زنان حمایت می‌کند، با این‌ حال شمار آنان اندک نیست. ۹۰ درصد بودجه‌ی "خانه زنان" از سوی دولت تامین می‌شود و ۱٠ درصد آن باید از راه جمع‌آوری کمک مالی تامین شود.   "انجمن زنان ایرانی ـ آلمانی کلن"، یکی از پرسابقه‌ترین تشکل‌های مستقل زنان در این شهر است که در سال ۱۹۸٦ از سوی برخی از زنان ایرانی پایه‌گذاری و به تدریج با برقراری رابطه با سایر گروه‌های زنان از ملیت‌های دیگر، به یکی از نهاد‌های فعال فمینیستی در جنبش زنان کلن بدل شده است. این انجمن، بحث و گفت‌وگو در باره‌ی "شرایط زنان پس از انتخابات ریاست جمهوری و تعویض دولت در ایران" را در برنامه‌ی امسال ۲۵ نوامبر خود دارد. دویچه‌وله برای آشنایی بیشتر با چند و چون این برنامه با حمیلا نیسگیلی، یکی از کنشگران زن فعال شهر کلن، گفت‌وگو کرده است. حمیلا نیسگیلی با "انجمن زنان ایرانی ـ آلمانی کلن" همکاری و در "خانه زنان" این شهر کار می‌کند. دویچه وله:هنوز چند ماهی از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در ایران نگذشته است. به نظر شما در این مدت کوتاه، می‌توان کارنامه‌ی کار و برنامه‌های دولت جدید را ارزیابی کرد؟ حمیلا نیسگیلی: نمی‌شود گفت که چون هنوز زمان کوتاهی از انتخابات می‌گذرد، تغییری صورت نگرفته، چون این تغییر صورت گرفته، ولی در جهت ضدیت بیشتر با زنان. دولت آقای روحانی با انتخاب یک سخنگوی زن برای وزارت خارجه، در ابتدا تلاش کرد که چهره‌ی متفاوتی از دولت آقای احمدی نژاد، به‌ویژه در مقابل نمایندگان کشورهای دیگر به نمایش بگذارد. این کار، طبعا در بالا رفتن اعتماد به‌نفس بخشی از زنان ایران نیز تاثیر مثبت خواهد گذاشت. ولی از سوی دیگر با تصویب قانون مربوط به حق ازدواج با فرزندخوانده، وضعیت حقوقی زنان به شکل رقت‌باری رو به وخامت خواهد گذاشت. یعنی درست برعکس مورد اول، اعتماد به نفس اکثریت زنان ایران به شدت صدمه خواهد دید. این ماده، ولی در واقع دست‌پخت دولت پیشین بود... این ماده‌ی قانونی که برای روشن کردن وضعیت کودکان بی‌سرپرست تنطیم شده بود، قبلا در دولت آقای احمدی نژاد به مجلس آمده بود و با تبصره‌ای مبنی بر این که: "ازدواج چه در زمان حضانت و چه بعد از آن مابین سرپرست و طفل ممنوع است" به تصویب مجلس رسید و به شورای نگهبان رفت. ولی شورای نگهبان از آن‌جا که تبصره‌ی مجلس را غیرشرعی دانست، اعلام کرد که مسئله محرمیت در این قانون نادیده گرفته شده و آن را به مجلس پس فرستاد. در آن زمان مجلس این ماده را مسکوت گذاشت. با گرد و خاکی که با تعویض دولت و شروع مذاکرات با آمریکا به پا شد، رژیم، این امکان را یافت که بی سر و صدا، تبصره‌ی مربوطه را بنا به خواست شورای نگهبان تغییر و با علاوه کردن "ازدواج چه در زمان حضانت و چه بعد از آن بین سرپرست و فرزندخوانده ممنوع است، مگر این که دادگاه صالح پس از اخذ نظر مشورتی سازمان، این امر را به مصلحت فرزندخوانده تشخیص دهد"، به تصویب مجلس رساند و پس از آن به شورای نگهبان فرستاد که عملا با واکنش درخوری نیز مواجه نشد. آکسیون "ما شب را باز پس می‌گیریم" در سال ۲۰۱۱ در کلن برخی از سازمان‌ها، ولی به این مصوبه اعتراض کردند. واقعیت اینست که بیش از یک سال بود که خطر رویارویی نظامی هم‌چون شمشیر داموکلس بالای سر جامعه ایران در حرکت بود و گسترش تحریم‌ها و فقر اقتصادی، اکثریت جامعه را زیر فشار قرار داده بود. در چنین اوضاعی روی کارآمدن دولتی که آژیر پایان خطر جنگ را به صدا در می‌آورد و عدم گسترش تحریم‌ها را نوید می‌دهد، جامعه را دچار چنان کرختی می‌کند که هنوز مسائل دیگر را به درستی دریافت نمی‌کند. به ویژه در جامعه‌ی زن‌ستیزی که مسائلی از این دست، یعنی دادن امتیاز به مردان، امری عادی تلقی می‌شود. به‌علاوه در همین شرایط، دولت جدید مسئله‌ی حذف یارانه‌ها برای ثروتمندان را در مقابل جامعه قرارداد که با توجه به وضعیت فلاکت‌بار اقتصادی در ایران، می‌توان تصور کرد که اکثریت ایرانیان درگیر فکر نان شوند و این که با مرگ مرد خانواده، چه به روز زن و بچه‌ی این خانواده خواهدآمد، برایشان موضوعی ثانوی تلقی شود. تصویب این قانون، چه اثراتی بر زندگی اکثریت مردم جامعه‌ی ایران خواهد داشت؟ این اثرات بسیار مخرب است. باید در نظر بگیرید که سرپرستی قانونی کودکان تنها به افراد ذکور جامعه می‌رسد. با توجه به این که بخش بزرگی از زنان ایران، در صورت مرگ همسر، برای گذران زندگی مجبور به ازدواج دوباره هستند، عملا باید به ازدواج دختران خردسال خود با عمو و یا مردان بزرگسال خانواده‌ی پدری یا همسر دوم خودشان رضایت دهند. متاسفانه فرهنگ غالب بر جامعه‌ی مردانه‌ی ایران چنین پتانسیلی را نشان داده است.

با ما در تماس باشید

عضویت در خبرنامه سایت