.
يكشنبه ۲۶ آبان ۱۳۹۸.
امروز:
Nov 17 2019.
برابر با

 ارسال مطلب به ایران تریبون

matlab@iran-tribune.com

منتخب ایران تریبون

نشریات

دوشنبه, 23 دی 1387 ساعت 01:09

معرفی کتاب جدیدی از کورش عرفانی:چپ نمایی و چپ گرایی(بنیان ھای نظری برای مبارزه ی چپ در ایران)

نام کتاب: چپ نمایی و چپ گرایی ( بنیان ھا نظری برای مبارزه ی چپ در ایران)
(این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید) نویسنده: کورش عرفانی
( این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید) ناشر: کانون گسترش آزادی
تاریخ انتشار: دی ١٣٨٧
www.korosherfani.com : آدرس کتاب روی اینترنت
* *
در حالیکھ بسیاری فروپا شی اتحاد جماھیر شوروی را در اوایل دھھ ی نود قرن گذشتھ، ضربھ ای بھ چپ در سطح جھانی می دانند، نگارنده جزو کسانی است کھ معتقدند این رخداد سبب شد کھ سوسیالیسم ناراست و ناکارآ رو بھ اضمحلال رود و در مقابل، شرایط برای ظھور یک سوسیالیسم واقعی فراھم شود. اما این جایگزینی بھ آسانی روی نداد و نمی دھد. از ھمان فردای این فروپاشی، بسیاری از روشنفکران و چپ گرایان معتقد، کاری عظیم را آغاز کردند تا بتوانند روایتی اصیل و نوین از نگرش مارکسیستی را بھ جھانیان ارائھ دھند.
با وجود سماجت برخی از تشکل ھای سنت گرای چپ، درمناطق مختلف جھان، برای بازتولید صرف دانش مارکسیستی و لنینیستی کلاسیک، جریان پوینده ای کھ در این میان شکل گرفت تلاش کرد با اتکای بھ برخی از اصول پایدار– والبتھ نھ ابدیِ- مارکسیسم بھ پردازش نگاه نوینی بر جھان ھمت کند. نگاھی کھ در آن، جھان و جامعھ نھ بھ سیاه و سفید س رمایھ داری و پرولتاریا، بلکھ بھ طیف وسیعی از رنگھا تقسیم می شد کھ در پس آن، مکانیزم ھای پیچیده ی استثمار مادی و فکری بشریت توسط نظام (سیستم) سرمایھ داری آرایش و پنھان شده بودند. اما تلاش برای دیدورزی نوین بر مارکسیسم این بار با مانع جدیدی برخورد می کرد کھ نھ از جانب جبھھ ی دشمن کھ از جانب خود نیروھای چپ می آمد. نازایی سوسیالیسم شورویایی سبب شده بود کھ در اردوگاه چپ یک پدیده ی ضد چپ شکل گرفتھ و نھادینھ شده باشد و آن ھمانا ھمسویی و ھم جھتی نیروھای بھ ظاھر کمونیست با سیستمی بود کھ آنھا قرار بود سرنگونش کنند. آری، در سایھ ی سال ھا شبھ مارکسیسم بی کنش و گفتارگرا و لاف زن، در اروپای غربی بھ جزیی « سوسیالیست » و « کمونیست » چپ نمایی جای چپ گرایی را گرفتھ بود. دھھا حزب نھادینھ از ابزارھای سیستم برای تامین بقای خود تبدیل شده بودند. بھ ھمین دلیل نیز آنچھ آنھا را از احزاب راست سرمایھ داری متمایز می کرد نھ عملکرد و دیدگاه ھای زیربنایی آنھا، بلکھ بھ طور صرف برخی از مسائل شکلی و شعارھای روبنایی بود.
بدین ترتیب، چپ، بھ نسبت آنچھ مارکس و نظریھ پردازان مارکسیست اصیل، مانند روزالوگزامبورگ باور داشتند، در سایھ ی درنیافتادن عینی ب ا بنیادھای نظام سرمایھ داری، خود در این نظام حل شده و بھ طور عملی بھ ابزاری در خدمت نظم حاکم تبدیل شده بود. چپ، بھ چپ ھمراه سیستم تبدیل شده بود، زیرا آبشخور آن برای سالھا، نظام حاکم بر شوروی بود کھ خود جزیی از نظام سلطھ ی جھانی و نوعی سرمایھ داری دولتی بود کھ با نظام سرمایھ داری خصوصی در یک وجھ شراکت کارکردی و تجانس ماھوی یافتھ بود: ھر دو نظام اراده ی آزاد انسان ھا را نفی می کردند ؛ یکی بھ اسم مصالح خلق و دیگری بھ اسم منافع سیستم. ھر دو انسان را استثمار می اردوگاه » کردند، یکی بھ نفع حزب، دیگری بھ نفع طبقھ. ھر دو بھ خ واست توده ھا بی اعتنا بودند، یکی برای حفظ .« دنیای آزاد » و دیگری برای حفظ « سوسیالیسم در این میان آنچھ قربانی می شد جریانات اصیلی بودند کھ می خواستند با اتکاء بھ درکی انسانی از مارکسیسم، اصل را بر انسان و نقش تعیین کننده و اصلی او در بطن ھر جریان انقلابی قرار دھند. چنین چپ اصیلی زیر سایھ ١ می گرفتند، شانس « حزب برادر بزرگ » کھ خط فکری و سیاسی خود را از « احزاب برادر » ی ھولناک فرھنگ پیشرفتی نداشتند. بھ ھمین دلیل نیز چپ رادیکال و کنش گرا، در کنار چپ حراف و در خدمت سیستم، بھ صورت حاشیھ ای درآمد.
فروپاشی غول شوروی اما این فضای تاریخی را بھ وجود آورد کھ بتوان با زیر سوال کشیدن بی محابای محتوای نازا و سازشکارانھ ی چپ غیرکنش گرا، راه را برای برداشتی اصیل و رادیکال از مارکسیسم بازکرد. در سایھ ی را فدای کنترل بین المللی کمونیسم در جھان کرده بود فضایی باز شد کھ در « انترناسیونال » محو اتحاد شوروی کھ آن می شد بھ ریشھ ھای روشمند مارکسیسم بازگشت و با تفسیری واقع گرا و پویا از آن، ماھیت و عملکرد چپ در خدمت سیستم را زیر سوال برد. درپرتو تلاش ھای مستمری کھ در طول پانزده سال گذشتھ در این باره انجام شد شاھدیم کھ امروز و در آستانھ ی بحران عظیم و پایدار سرمایھ داری، روایت دیگری از چپ مد نظر نیروھای تغییرگرا در جوامع مختلف قرار کھ بھ روایتی کنش گرا از مارکسیسم باور دارند دلیلی بر این « آنارشیست » گرفتھ است. رشد نیروھای بھ ظاھر مدعاست. در فرانسھ و نیز در سایر کشورھای اروپایی، در حالیکھ احزاب چپ سنتی بھ سرازیری فروپاشی افتاده اند، یک جریان جوان و پویا از چپ در حال رشد است. این جریان، با شکستن مرزھایی کھ احزاب چپ سنتی برای عدم اصطکاک با سیستم مورد احترام قرار می دادند، در پی آن ھستند تا سیستم را در دل شبکھ ی کارکردی خود بھ چالش بطلبند. بھ ھمین دلیل نیز رھبران سیاسی سرمایھ داری بھ شدت از رشد این گرایش چپ ضد سیستم نگرانند، زیرا این گرایش بھ سوی کنشگری میل دارد.
٢ در ایران نیز جریانات چپ، بھ دنبال شکست انقلاب ٥٧ و نیز فروپاشی شوروی، دو شوک تاریخی پیاپی را تجربھ کردند. برخی از این تشکل ھا با پناه بردن بھ دادھا و باورھای خویش نتوانستند [یا نخواستند] بھ یک روایت روزآمد از دستگاه فکری خویش روی آورند. آنھا تعصب را بر تفکر ترجیح دادند. برخی دیگر مانند حزب کمونیست کارگری بھ روایتی روی آوردند کھ آن قدر از اصول فاصلھ گرفت کھ بھ روایت سرمایھ داری پسند چپ دچار شد و ھمان داده ھای مطلوب سیستم را با آب و رنگ رقیق چپ نما تولید کرد.
٣در حالی کھ اغلب تشکل ھای چپ ایران کھ یدک کش میراث نازای چپ حزب توده ای بودند نتوانستند نوآوری بخصوصی در عرصھ ی عملی یا نظری داشتھ باشند، کوشش ھا در عرصھ ی فردی گسترش یافت و ما شاھد شکل گیری یک موج تولید فکری در این عرصھ، از جانب اندیشھ ورزان چپ ایران بودیم. رشد اینترنت فضای تازه ای بھ وجود آورد کھ در سایھ آن، باروری و تولید افزایش یافت و فضایی برای بھ چالش طلبیدن اندیشھ ھای بھ دلیل محتوا و نیزدوام آن، بھ رغم کاستی « طرح نو » کھن و طرح اندیشھ ھای نو شد. فعالیت نشریاتی مانند کھ، در « سامان نو » ھایش، در این راستا بسیار ارزشمند است. و نیز نشریات نوظھور اما پربار دیگری مانند صورت تداوم نشر و گسترش فرھنگ دمکراتیک درمدیریت آن، می تواند بھ مرجعی در این باره بدل شود. این دو تنھا بھ عنو ان نمونھ ای ذکر شد و بی شک بیانگر تمامی تلاش ھایی کھ در این زمینھ شده و می شود نیستند.
* *
نگارنده بھ سھم خود از سال ٨٠ خورشیدی بھ این سو مطاللب و نظرات خویش را پیرامون مسائل چپ در اینترنت منتشر ساختھ است. تلاش من پیوستھ بر تشویق آن بوده تا ضمن قدرشناسی از مبارزات و فداکاری ھای گذشتھ ی چپ ایران بھ بازنگری جدی در زیربناھای فکری و دیدگاھی آن بپردازیم تا بتوانیم این نیرو را بھ نیروی اصلی تاثیرگذار در آینده ی تاریخ ایران تبدیل کنیم. این بازنگری بھ معنای زیر سوال بردن باورھا نیست بھ معنای تازه کردن باورھا، بھ روز کردن آنھا، انسجام بخشی بھ آنھا، تقویت زیربناھای آن و بخصوص مستدل و منطقی ساختن آنھاست.
« انقلاب در انقلابی گری » در بسیاری از مقالات نگارنده این موضوع بھ بحث کشیده شده است. در کتابی با عنوان کھ در اوایل امسال بر روی اینترنت منتشر شد، ٤ بھ بررسی و بازنگری برخی از مفاھیم زیربنایی مبارزات نگارنده بھ صورت مشخص تر و « چپ نمایی و چپ گرایی » سیاسی ایرانیان پرداختیم. در کتاب جدید با عنوان بکار می رفت. « حزب کمونیست اتحاد جماھیر سوسیالیستی شوروی » ١ این اصطلاحی بود کھ برای نامیدن http://blog.francetv.fr/baccalaureat/index.php/٢٠٠٥/٠٦/١٢/١٩٢٨-le-grand-frere-sovietique-et-les-democraties-populaires-١٩٤٥-١٩٩١
٢ وزیر کشور دست راستی فرانسھ، میشل آریو ماری، چندی پیش نگرانی خود را از ناکامی ھای پیاپی حزب کمونیست فرانسھ در گردآوردن نیروھای جوان چپ در این کشور ابراز داشتھ بود! (در این باره بھ کتاب مراجعھ کنید.) ٣ اشاره ی نگارنده بھ محتوای برنامھ ھای حزب کمونیست کارگری در زمان حیات منصور حکمت اشاره دارد کھ چکیده ای از آن را می بینیم. نوآوری ھایی حکمت در چپ ایرانی نتوانست از نوعی بازتولید روایت غربی « برای یک دنیای بھتر » در نوشتار-برنامھ ی مارکسیسم فراتر رود.
http://www.korosherfani.com/ketabEnghelabi١.pdf : ٤ این کتاب در آدرس زیر در دسترس است محدودتر بھ مفاھیم مبارزاتی چپ پرداختھ است. بخش ھایی از این کتاب قبلا بھ صورت مقالاتی در برخی از نشریات یا سایت ھای اینترنتی منتشر شده است. اما نگارنده آنھا را در چارچوب انسجام محتوایی کتاب مورد بازبینی و تدقیق و تکمیل قرار داده است. فھرست مطالب این کتاب چنین است:
مقدمھ : بازشناسی چپ در ایران 
فصل نخست: تفاوت گذاری میان چپ نمایی و چپ گرایی 
فصل دوم: ضرورت خودنقدگری در مبارزه ی انقلابی 
فصل سوم: انقلاب شناسی: نقد دو مورد تاریخی برای درک یک مفھوم 
فصل چھارم : ریشھھای اجتماعی سوسیالیسم (جامعھ گرایی)تیجھ گیری: محور چپ گرایی انسان است 
در مقدمھ ی کتاب موضوع و مسلھ ی ضرورت یک نگاه جدید، بومی و درونزا بر اصول کلی مارکسیسم طرح شده است تا بتوان بھ انطباق آن با واقعیت ھای تاریخی نوین ایران پرداخت. در فصل اول بھ بررسی معیارھایی نشستھ ایم کھ اجازه می دھد چپ را از غیر چپ بازشناسی کنیم. در این بخش بر خصلت ضد سیستم یا ھمراه سیستم بودن جریان ھای چپ مطرح شده است و شاخص ھایی برای تشخیص این دو نوع چپ ارائھ شده است. درفصل دوم بھ این خواھیم پرداخت کھ در گذراز چپ نمایی متداول بھ چپ گرایی کنش گرا چگونھ می بایست از استفاده کنیم و با تحلیل عملکرد گذشتھ ی خود، بھ درک و توان لازم برای دگرگون ساختن « خودنقدگری » ابزار جنبھ ھای نازا و ناکارآی وجود تاریخیِ فکری و مادی خویش بپردازیم.
فصل سوم بھ مقایسھ ی انقلاب ایران و انقلاب روسیھ و خصلت ھای ذاتی یک انقلاب، یعنی اجتماعی بودن و متکی بودن بر درک، خودآگاھی و خودسازماندھی توده ھا، می پردازد. انقلاب بھ عنوان یک روند قدرت گیری برای توده ھا نمی تواند موثر باشد مگر آن کھ در طول آن، توده ھا درک کنند و بیاموزند کھ چگونھ انقلاب را بھ ثمر رسانند و چگونھ جامعھ بعد از انقلاب را شکل داده و مدیریت کنند.
در فصل چھارم ضم ن بررسی ویژگی ھای منطق حاکم بر جامعھ ی طبقاتی و نظام سرمایھ داری، بھ ذکرپدیدارشناسی سوسیالیسم (جامعھ گرایی) پرداختھ و توضیح خواھیم دید کھ دستیابی بھ جامعھ ی ایده آل – از فردای انقلاب- تابع چھ ویژگی ھا و شرایطی خواھد بود. دستیابی بھ رھایی انسان از قید استثمار و استبداد جز از طریق روند کسب خودآگاھی توسط فرد فرد اعضای جامعھ ناممکن خواھد بود. حذف استثمار در شکل مادی و روحی خویش گام اصلی انحلال جامعھ ی طبقاتی و دستیابی بھ جامعھ ای نوین است کھ در آن تعالی جمع در گرو تعالی فرد می باشد.
در نھایت و در بخش نتیجھ گ یری نیز بھ اھمیت بنیادین نقش انسان در فرایند چپ گرایی و انقلابی گری تاکید شده است. در آنجا ذکر شده است کھ اساس، موضوع و ھدف انقلاب، انسان است. این کتاب بھ این ترتیب می تواند برای کسانی جالب باشد کھ مایلند در ورای تاریخ وقایع نگارانھ ی جنبش چپ با نگاھی ذات شناسانھ بھ چپ در ایران بنگرند و با گذر از چپ نمایی آگاھانھ یا ناخودآگاه، بنیان ھای نظری مستحکمی را برای چپ گرایی کنش ورز، تاثیر گذار و انسان مدار در ایران تدارک ببینند. این کتاب بھ صورت اینترنتی و در ١٢٢ صفحھ در آدرس زیر من تشر شده و در دسترس ھمگان قرار دارد:
http://www.korosherfani.com/KetabChap.pdf
* *
www.korosherfani.com
١٣ ژ انویھ ٢٠٠٩

با ما در تماس باشید

عضویت در خبرنامه سایت